کتاب| دو قرن سکوت| اثر دکتر عبدالحسین زرین کوب

دو قرن سکوت؛ افسانه یا واقعیت؟» اثری نقادانه و تحلیلی بر کتاب «دو قرن سکوت» اثر عبدالحسین زرین‌کوب است که یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی معاصر ایران محسوب می‌شود. زرین‌کوب در این اثر به بررسی وضعیت فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایران در فاصلهٔ سقوط ساسانیان تا شکل‌گیری دولت‌های ایرانیِ پس از اسلام پرداخته است. زرین‌کوب در این کتاب، با نثری تحلیلی و گاه انتقادی، تصویری از دوره‌ای ارائه می‌دهد که آن را زمانهٔ خاموشی و فروکاستنِ صدای هویت ایرانی می‌داند؛ دوره‌ای که در آن، اگرچه ایران از نظر سیاسی تحت سلطهٔ اعراب قرار داشت، اما در لایه‌های پنهان فرهنگ، زبان، اندیشه و مقاومت فکری، زمینه‌های احیای تمدن ایرانی آرام‌آرام شکل می‌گرفت. 

عبدالنبی قیم اما به سراغ این کتاب رفته و با مقایسه منابع مختلف تاریخی و به‌ویژه سایر آثار زرین‌کوب و متون اولیهٔ اسلامی و گزارش مورخان کلاسیک، تلاش می‌کند نشان دهد که تصویر خاموشی مطلق ایران پس از فتح آن به دست اعراب، بیش از آن‌که واقعیت تاریخی باشد، حاصل خوانش‌های گزینشی و ایدئولوژیک است. کتاب «دو قرن سکوت: افسانه یا واقعیت؟» از این نظر اهمیت دارد که خواننده را وادار می‌کند میان تاریخ، تفسیر تاریخ و انگیزه‌های پشت این تفسیرها تمایز قائل شود و با نگاهی نقادانه‌تر به روایت‌های تثبیت‌شده درباره هویت، تداوم فرهنگی و تحولات فکری ایران پس از اسلام بنگرد.

این نقدها همچنین شامل بررسی دقیق‌تر نسبت فرهنگ ایرانی قبل و بعد از حمله اعراب، تحلیل نقش زبان و ادبیات، و بازخوانی رفتارها و تعاملات اجتماعی در دو قرن نخست پس از فتح ایران می‌شود. قیم با این رویکرد قصد دارد تصویر دقیق‌تر و واقعی‌تری از این دوره حساس تاریخی بسازد.